/* فخرالدین ‌بلاگ: مسعود‌ میرزا ظل‌السلطان، نابودگر اصفهان (ادامه) */
فخرالدین ‌بلاگ
بیشتر مطالب این بلاگ درباره تاریخ، میراث فرهنگی، زبان، هنر و فرهنگ ایران است. توجه کنید که تا قبل از سال ۱۳۱۳ نام بین‌المللی کشور ایران Persia بود و کلمه ایران در زبانهای دیگر بکار نمی‌رفت. با ذکر این نکته مشخص می‌شود که کلمه Persian نشان‌دهنده ملیت ایرانی است و نه قومیت پارس (فارس). معادل انگلیسی قومیت پارس، Pars یا Fars است. در ترجمه پارسی به انگلیسی، ایران Persia، ایرانی Persian، و زبان پارسی Persian language ترجمه می‌شود. برای اطلاعات بیشتر مطالب این بلاگ به هر دو زبان را بخوانید.

شنبه، شهریور ۰۴، ۱۳۸۵
  مسعود‌ میرزا ظل‌السلطان، نابودگر اصفهان (ادامه)
در ادامه مطلبی که قبلا با عنوان «مسعود‌ میرزا ظل‌السلطان، نابودگر اصفهان» نوشتم، یک گزارش خیلی جالب در سایت خبرگزاری میراث فرهنگی خواندم با عنوان «نجات چهل ستون از شر ظل‌السلطان» که اطلاعات خیلی مفصلی داشت. متن کامل گزارش را اینجا برایتان کپی می‌کنم. قبل از آنکه آنرا بخوانید یک مطلب را اضافه کنم که در گزارش نوشته نشده ولی به نظر من دانستنش خیلی جالب است.

کاخی در اصفهان بوده به نام «کاخ سرپوشیده» که ظل‌السلطان آن را کاملا تخریب کرده است. در ایوان آن کاخ چهار ستون قرار داشته، که پایه‌های آنها در یک حوض آب بوده است. از پایه ستون‌ها آب به صورت فواره به درون حوض می‌ریخته است. از کاخ سرپوشیده چیزی جز چند گچ‌بری و پایه‌های آن چهار ستون باقی نمانده‌است. گچ‌بری‌ها در موزه وانک نگهداری می‌شود، ولی می‌دانید پایه ستون‌ها الان کجاست؟ سری به کاخ چهل ستون بزنید (یا عکس‌هایش را ببینید). در چهار گوشه حوض روبروی کاخ، چهار مجسمه هست. اینها پایه‌های ستونهای کاخ سرپوشیده بوده‌اند!

خوب، حالا این شما و این گزارش خرابکاری‌های ظل‌السلطان: (عکس‌های زیر را از وبسایت «نگارخانه آثار» قرض گرفته‌ام)

تهران - ۱۲ تیر ۱۳۸۴ - میراث خبر
گروه تخصصی: مردم اصفهان در تاریخ شهرشان یك نام را هیچ گاه فراموش نمی‌كنند، فردی كه در تاریخ میراث فرهنگی كشور شایسته دریافت لقب "دشمن بزرگ" است. با تخریب نزدیك به ۵۰ اثر و بنای تاریخی و باغ ایرانی باقی مانده از عهد صفوی در یكصد سال قبل به دست او می‌توان گفت: «شهر گنبدهای فیروزه‌ای یا نصف جهان امروز تنها خیالی است به جا مانده از رویای گذشته.

ظل‌السلطان ۹۵ درصد دولتخانه صفوی را نابود كرد
افول شهر اصفهان كه با حمله افغان ها در سال ۱۱۳۵ ه.ق آغاز شد و سپس كاهش جمعیت شهری و محو رونق اقتصادی تجاری شهر را در پی داشت با انتقال پایتخت در دوره افشاریه و زندیه به مشهد و شیراز ادامه یافت و شهری كه روزگاری در اوج عظمت ۱۳۷ كاخ، ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه ۲۷۳ حمام و ۱۲ گورستان داشت به شهری خلوت و خالی از جمعیت تبدیل شد.
در نهایت بر مسند نشستن «ظل السلطان» پسر ناصرالدین شاه بر حكومت ۳۰ ساله اصفهان روند تخریب را به اوج رساند.
شاید بتوان آغاز این تخریب‌ها را نابودی كاخ‌های فرخ‌آباد (شهرك فرخ‌آباد) به دست افغان ها دانست و ختم آن را كارنامه سیاه ۳۰ ساله ظل‌السلطان با تخریب بناهایی كه نمونه‌های شاخص آن، كاخ‌های هفت دست، سعادت‌آباد نمكدان، قصر جهان‌نما، قصر سرپوشیده نان و آیینه، سه مدرسه و باغ عظیم و زیبای هزار جریب بودند. در واقع ۹۵ درصد دولتخانه صفوی به دست ظل‌السلطان محو و نابود شد.
یكی از سیاحان اروپایی در آن زمان تحت تاثیر این روش ها با اشاره به قطع كردن درختان سر به فلك كشیده چهار باغ می‌نویسد: «متاسفانه ظل‌السلطان از خیابان خوش منظره و فرح‌آور چهار باغ مانند سایر آثار باستانی چیزی باقی نگذاشته، جدول‌های سنگی را پر كرده و حواشی آنها را فروخته و نقاشی‌های طاق‌ها و دیوارها را هم محو كرده است. جای قصرها و عمارت‌های خالی صفوی را هم با ایجاد مزارع گرمك و خیار اشغال كرده است.»
«لرد كرزن» كه اواخر عهد قاجار به ایران سفر كرده و از ویرانه‌های عمارت‌های سلطنتی، بازارهای بی رونق و برزن‌های بی‌خانه و خانه‌های غیرمسكونی یاد كرده بر شكوه از دست رفته شهر افسوس می‌خورد.

عكس العمل روز نومچه‌های وقت در مقابل تخریباولین بار روزنامه انجمن بلدیه اصفهان (فرج بعد از شدت) كه مدیر آن جزو انجمن بلدیه شهر اصفهان بود به علت تصرف و ادعای مالكیت حجره‌های میدان نقش جهان توسط نزدیكان ظل‌السلطان مقاله بلند بالایی نوشت كه به واقع دادنامه‌ای علیه ظل‌السلطان بود كه چند ماه قبل عزل شده بود.
در این شكوائیه با اشاره به اقدام حاكم اصفهان در تخریب آثار آمده است. «اینها تاسی به ظل‌السلطان بردند كه از روی غیرت تمام قصرهای سلطنتی و شكوه مملكتی را خراب و ریشه آنها را به آب رساندند........ ایرانیان آن بناهای باشكوه را ویران نمودند و اروپاییان عكس آنها را برداشتند و برای زینت در اتاق‌ها و موزه های خود نگه داشتند.»
نویسنده این نوشته در آن زمان راست گفته بود چرا كه در حال حاضر تنها نشان باقی‌مانده از این آثار عكس‌ها و نوشته‌های سفرنامه‌های سیاحان اروپایی است كه از دوره صفویه به این سو به اصفهان آمده‌اند.
اما در بخش دیگری از این دادنامه با اشاره به معماری یكی از این بناها یعنی عمارت نمكدان آمده است: «اگر همه ملت و دولت ایران همت خود را بگمارند كه چنین بنایی سرپا كنند ممكن نیست، نه معماری هست كه طرح آن بیندازد و نه ثروتی كه مثل آن بسازد.»
پس از استبداد صغیر هم روزنامه زاینده‌رود نوشته: «در ظرف سی سال دشمنان آبادی چنان عمارات عتیقه‌ از مسجد و عمارت سلطنتی اصفهان را از بیخ و بن كندند كه نشانه‌ای از آن باقی نگذارده‌اند. آن عمارت هفت دست و آیینه‌خانه و نمكدان با نقشه‌‌های عجیبه و آیینه‌های بزرگ شفاف و حوض‌های یكپارچه كه از سنگ‌های مرمر صاف شفاف تراشیده شده و سلاطین با مخارج گراف بنا نهاده‌اند. تمام خراب و به جای آنها جز تپه‌ خاكی غم‌انگیز و ملالت‌خیز باقی نمانده است. كه انسانی كه اندكی غیرت و عصبیت داشته باشد با مشاهده آن آثار بالینه بی‌اختیار اشك از چشمش می‌پاشد. اگر كسی اندكی گوش شنوا داشته باشد از كلوخ و شن‌ریزه آن جا صدای ناله و افغان می‌شنود....»

ظل‌السلطان و خواهرش مصیبتی برای اصفهان
تاكنون دلایل زیادی برای این اقدام ظل‌السلطان برشمرده‌اند، دلایلی كه از كوته فكری حاكمان قاجاری حكایت دارد.
به نظر نویسنده كتاب اصفهان بهشتی كوچك اما زمینی سه علت عمده در این قصبیه موثر بوده: یكی كاستن از زیبایی‌ اصفهان به بهانه فروكشی ساختن رغبت رقبای سیاسی كه چشم به فرمانروایی اصفهان دوخته بودند، دوم ، ایجاد رعب و وحشت میان مردم و به رخ كشاندن اقتدار خود از تخریب كاخ‌های پرعظمت صفوی و سوم سوء استفاده از مصالح و مواد موجود.
البته عناد و خصومت قاجار با حكومت‌های قبل از خود و من جمله صفویه می‌تواند یكی دیگر از دلایل محسوب شود.
همچنین از نقش داشتن خواهر ظل‌السلطان كسرائیل خانم ملقب به افتخارالدوله یا بانوی عظمی در تخریب آثار تاریخی اصفهان یاد می‌شود.
از جمله آثاری كه تخریب آن را به افتخارالدوله نسبت می دهند می‌توان به آثاری چون قصر جهان‌نما، تالار طویله، بهشت آیین، و عمارت اشرف اشاره كرد.

چهل ستون در امان ماند
گفته می‌شود ظل‌السلطان حتی دستور تخریب كاخ چهلستون را هم داده بود كه یكی از تجار خوش‌نام اصفهان به نام ملك‌التجار به موقع اطلاع می‌یابد و با خرید آن ، این ملك تاریخی را از دست نادانی می‌رهاند وگرنه الان هر قطعه از این اثر ماندگار زیر خاك‌ها مدفون شده بود یا در خانه‌ای به كار رفته بود. می‌گویند ظل‌السلطان با فروش زمین و حتی كاشی‌ها خرج قشون خود را تامین می‌كرده است.

محله باغ و كاخ سعادت‌آباد
كاخ سعادت‌آباد در حد فاصل سی و سه پل و پل خواجو در حاشیه جنوب زاینده‌رود واقع شده بود. ژان شاردن در توصیف آن می‌نویسد محله سعادت‌آباد را به علت نوع ساكنان آن منطقه " گبریه" می‌نامیدند اما بعدا آنها را از آن جا بیرون كردند تا در آن بناهای تفریحی بسازند. مجموعه سعادت‌آباد شامل كاخ، گرمابه، عمارت كلاه فرنگی و جوی‌ها و فواره‌های متعدد بوده كه طول آن ربع فرسخ و عرض آن نصف طولش بود، لبه‌ها و دور كاخ از سنگ مرمر بوده و خیابان‌های باغش پر از درخت و مملو از گل.
این كاخ و مجموعه آن توسط شاه عباس دوم ساخته شده بود كه اغلب جشن‌های بزرگ در آن جا برگزار می‌شد، دریاچه‌ای نیز در آن ایجاد كرده بودند و هنگام جشن ها آتشبازی هم برپا بود.
«شاردن»، تالارهای چراغانی‌شده، آبشارها و فواره‌ها و مناظر این مجموعه را خیره كننده توصیف كرده است.

كاخ آینه خانه یا پارك آینه خانه فعلی
عمارت یا كاخ آینه خانه به همراه عمارت نمكدان درون مجموعه باغ‌ سعادت‌آباد واقع شده بودند.
«ارنست هولتسر» كه در اواخر قاجاریه در اصفهان سكونت داشته آینه خانه را شبیه چهل ستون توصیف كرده، محل آن نیز بین كاخ هفت دست و پل خواجو بوده است.
تالار آن وسیع و دارای ۱۶ ستون بوده است كه با آینه‌ها و طلا و نقاشی و صفحه‌های مرمر منقش به سبك چهل ستون تزیین شده بود.
كاخ آینه خانه در سمت شرق كاخ هفت دست دو ستون عالی داشته است كه گفته می‌شود آنها را بعد از تخریب در كلیسای جلفا كار گذاشته‌اند.

كاخ هفت دست زیباتر از چهل ستون
كاخ هفت دست كه كاخ ییلاقی شاه بوده نزدیك رودخانه و بالای پل خواجو قرار داشته و تا دیوارهای كاخ هفت دست به پل كوچك جویی (ملقب به چوبی فعلی) امتداد می یافته.
شیخ «جابری انصاری» در كتاب گنجینه‌های اصفهان این عمارت را زیباتر و عظیم‌تر از چهل‌ستون توصیف می‌كند.
به گفته شاردن این كاخ مدتی برای گوشه‌نشینی یا گریز اشخاصی كه از نظر شاه افتاده بودند استفاده می‌شده كه به این محل زندانی یا تبعید می‌شدند. این كاخ دیوارهای بلند و محكمی داشته، تالارهای آن نیز پر از گچ‌بری، میناكاری و زراندود بوده است می‌گویند «ملك‌التجار» كه چهل ستون را از نابودی نجات داد، هفت هزار تومان پیشكش كرده بوده كه از ویران كردن آن منصرف شوند اما میسر نمی‌شود و ازاره‌ها و سنگ‌های مرمر شفاف آن را هم افرادی برای عمارت‌های شخصی خود برمی‌دارند.
كاخ هفت دست در سال ۱۳۱۸ ه.ق ویران شد.

عمارت نمكدان
عمارت نمكدان پشت سر عمارت آینه خانه رو به جنوب واقع بود. این عمارت هشت ضلعی نوعی حوضخانه بوده با یك اتاق مركزی و چند اتاق فرعی با ۱۶ ذرع مساحت و دو ستون با ارتفاع شش متر.
در سال ۱۸۸۹ (۱۳۰۶ ه.ق) همه عمارت به دستور ظل‌السلطان و به دست منشی در حضورش تخریب می‌شود.

از ۶۰ باغ ایرانی حتی نامی هم نمانده
«جابری انصاری» در كتاب گنجینه‌های اصفهان نزدیك به ۶۰ باغ ایرانی را از اصفهان دوره صفوی نام می‌برد كه از بسیاری‌شان حتی نامی هم باقی نمانده. عظیم‌ترین و زیباترین آنها كه امروزه شاهدی برای آن نیست و باغ‌های «فین» كاشان و «شازده» كرمان فرزندان كوچك آن محسوب می‌شوند «باغ هزار جریب» در جنوب اصفهان بوده كه از ابتدای «سی‌وسه‌پل» تا دامنه‌های كوه «صفه» امتداد داشته است.
بلندی مدرسه چهارباغ و مسجد شاه و عالی‌قاپو باغ هزار جریب در محدوده شهرك فرح‌آباد مشتمل بر ده قطعه بوده كه چندین كاخ، استخر و آبشار درون خود داشته است.
گفته می‌شود این باغ‌ها با بهترین اشجار و ریاحین آرایش یافته بودند و شاه عباس دوم در شرق آن كاخ سعادت‌آباد و انتهای شمالی آن عمارت نمكدان، هفت‌دست و تالار آینه را بنا كرده بوده است.
به نوشته «شاردن» این باغ از دوازده طبقه مسطح كه هر یك با فاصله شش یا هفت پا بالای دیگری قرار داشته بنا شده بوده ... و پانزده خیابان شنی با جوی‌های متصل به هم داشته است.
«هزار جریب» هم به گفته او نه به علت اینكه هزار جریب بوده است بلكه از منظر وسعت و بزرگی به این نام متصف گشته بوده. «هزار جریب» ادامه چهارباغ بوده (بعد از سی‌وسه‌پل) و دو ردیف چنار بلند زینت اصلی آن بوده است.
همچنین باغ زرشك یكی دیگر از باغ‌های مشهور اصفهان بوده كه گفته می‌شده بزرگ‌ترین خانه چهارباغ بوده، با منظره‌ای رو به پل و رودخانه‌ و جنوب شهر و با همان بلندی مدرسه چهارباغ و مسجد شاه و عالی‌قاپو .اولین تلگراف‌خانه هند و اروپایی و تلگراف‌خانه ایران و انگلیسی نیز در همان محل آغاز به كار كرده است .این عمارت بعدا به چایخانه تبدیل و سپس به محل اقامت هیات اعزامی از آلمان بدل شد.
«هولستر» در اواخر دوره قاجار می‌نویسد: «از آن زمان به بعد در تعمیر آن اهمال شده و به زودی به تپه‌ای خاك بدل می‌شود.»

برچسب‌ها: ,

 
نظرات:
در دوران فرمانروایى ظل السلطان بر اصفهان و لرستان و خوزستان آقا نجفى مجتهد نیز در اصفهان دم و
دستگاهى براى خود داشت و در قبال قدرت ظل السلطان قدرت نمایى مى‏كرد و به این ترتیب همیشه بین این دو مركز قدرت مبارزه و كشمكش برقرار بود تا آنكه روزى یكى از اهالى اصفهان كه تحت تعقیب مامورین حكومت بود به خانه آقا نجفى پناهنده شد.

وقتى فراشان ظل السلطان براى دستگیر كردن او به خانه آقا نجفى نزدیك شدند با گروه كثیرى از مردم مواجه گشتند كه در اطراف آن خانه اجتماع كرده بودند. مامورین با ملاحظه آن وضعیت ناچار به نزد حضرت والا برگشتند و آنچه اتفاق افتاده بود بیان كردند.

ظل السلطان ناچار یكى از معتمدین خود را نزد آقا فرستاد تا واسطه صلح و سازش شود، و پیغام داد:

خواهش مى‏كنم حضرت آیت الله این قدر پا روى دم ما نگذار!

آقا نجفى در جواب ظل السلطان پیغام داد:

من حرفى ندارم اما خوب است حضرت والا حدودى براى دم خودشان معین كنند، زیرا هر جا كه پا مى ‏گذاریم مى گویند این دم حضرت والاست.

از سایت اصفهان
 
ارسال یک نظر

اشتراک در نظرات پیام [Atom]





<< صفحهٔ اصلی
میدان نقش‌جهان، اصفهان


View Album
Get your own
زبان‌های فخرالدین‌بلاگ

Looking for the English page?


خانواده فخرالدین‌بلاگ

  • صفحه اصلی Fakhredin.com
  • صفحه اصلی FakhredinBlog

  • پارسی‌نویس فخرالدین‌بلاگ

    حتی اگر زبان پارسی روی رایانه شما نصب نشده، می‌توانید در مستطیل زیر پارسی بنویسید.

    تغییر صفحه کلید پارسی / انگلیسی یا Ctrl+Alt

    حق نگارش از پویا کریمیان


    نمایشگر سریع پیوندها


    شمارشگر فخرالدین‌بلاگ


    جدیدترین مطالب

    پاسداری از میراث‌های فرهنگی و تاریخی
    ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، ۵۳ سال بعد...
    رضا عابدینی و جایزه شاهزاده کلاوس
    تصمیم‌گیری درباره سرنوشت پلوتو
    ایران باستان در کلن، و امپراطوری ساسانی در پاریس
    آثار کمال‌الملک در انبار
    پلنگ ایرانی (Persian Leopard)
    ملک‌الشعرای بهار
    تولد مشروطه مبارک
    به روز رسانی! (Update)

    آرشیو فخرالدین‌بلاگ

    March 2004 / April 2004 / May 2004 / June 2004 / July 2004 / August 2004 / September 2004 / October 2004 / November 2004 / December 2004 / January 2005 / February 2005 / March 2005 / April 2005 / May 2005 / June 2005 / July 2005 / December 2005 / July 2006 / August 2006 / September 2006 / October 2006 / December 2006 / January 2007 / February 2007 / March 2007 / August 2007 / September 2007 / January 2008 / August 2008 / October 2011 / February 2012 / April 2012 /

    موضوع‌های فخرالدین‌بلاگ

  • اجتماعی
  • تاریخ
  • رایانه
  • زبان پارسی
  • ستاره‌شناسی
  • طبیعت
  • گردشگری
  • میراث فرهنگی
  • همگانی
  • هنر

  • وبگردی‌های فخرالدین‌بلاگ

  • از نگاه تصویر: کویر ایران از نگاه کایت
  • از نگاه تصویر: هندوستان از نگاه کایت
  • گالری عکس فخرالدین
  • گالری لایدزمان
  • از نگاه تصویر: در زیر خلیج فارس
  • داستان خاک: سرزمین فلسطین به روایت نقشهها
  • رابطه طرح و نقش عنبیه چشم و خصوصیات روانی
  • اسکار ۲۰۰۷
  • بزرگداشت محمود ذوالفنون در کاليفرنيا
  • از نگاه تصوير: کوسه ما قبل تاريخ در سواحل ژاپن
  • روزنامه گاردين: آينده رييس جمهوری در ابهام
  • هفتادودومين زادروز فروغ فرخزاد در گورستان ظهيرالدوله
  • ميان ماه من تا ماه گردون؛ مقايسه تورليدرهاي ايران و تركيه
  • آلودگی هوای تهران هزاران قربانی می گيرد
  • ششمين دوره اهدای جوايز ادبی هوشنگ گلشيری
  • ۲۰۰۶ اسکار
  • نقاشی های سه بعدی بر کف پياده روها
  • جوليان بيور: پيکاسوی پياده رو
  • از نگاه تصوير: جنين حيوانات در داخل رحم مادر
  • روزنامه گاردين: بازيگر ايرانی درگير در ماجرای فيلم پورنو
  • کاسنی ايرانی: شناسايی گونه های جديد
  • آثار چارلز داروين به اينترنت پيوست
  • رادیو کالج پارک: پادکست هفتگی از دانشگاه مریلند
  • از نگاه تصویر: احمد شاه مسعود
  • سیاستمداران دروغگویان ماهری نیستند
  • از نگاه تصوير: آندره آغاسی
  • از نگاه تصوير: استيو اروين
  • خطای محاسبه زاویه در مسئله مدرسه چهارباغ
  • جهت قبله در مدرسه چهارباغ
  • تخت جمشید را نابود کنید
  • کاساندرا

  • وبسایت‌های جالب به زبان پارسی

  • سایت اصفهان
  • نگاهی به ایران - شامل عکس
  • رویدادهای تاریخی ایران در امروز
  • پارسی سخن بگوییم
  • ایران ترانه: موسیقی برای همه سلیقه‌ ها
  • گلهای رنگارنگ
  • اشعار معاصر پارسی
  • سهراب سپهری
  • آواز پر چلچله ها - نقد اشعار سهراب سپهری
  • کفشهایم کو - نقد اشعار سهراب سپهری
  • اشعار کهن پارسی
  • مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
  • خانه هنرمندان ایران
  • مجله بخارا
  • ترجمه پارسی مدارک سازمان سیا درباره کودتای ۲۸ مرداد
  • ویکی پدیا پارسی - دانشنامه آزاد
  • خبرگزاری میراث فرهنگی
  • شرکت پارسی وب شریف
  • شبکه فیزیک هوپا

  • وبسایت‌های جالب به زبان انگلیسی

  • Anglia سایت اصفهان
  • نقاشی هائی از ایران قدیم - نگارخانه آثار
  • عکسهائی از اصفهان
  • عکسهای بیشتری از اصفهان، ایران و جهان
  • مجموعه پیوندهایی به تاریخ ایران
  • پروژه کتیبه‌های هخامنشی
  • پادشاهان ایرانی در تورات
  • کتاب مقدس
  • فشرده تاریخ ایران
  • LIVIUS مقالات تاریخ باستان
  • کانون پژوهشهای ایران باستان
  • اطلاعات عمومی درباره ایران
  • ایرانیان مشهور
  • ... و یک لیست دیگر با عکس
  • مدارک سازمان سیا درباره کودتای ۲۸ مرداد
  • ویکی پدیا - دانشنامه آزاد
  • دانشنامه ایرانیکا
  • مؤسسه ایرانگردی و جهانگردی
  • لیست میراث فرهنگی یونسکو
  • شرکت پارسی وب شریف
  • پاندورا: رادیوی اینترنتی
  • مسابقات آواز اروپا ۲۰۰۵
  • آثار کامل چارلز داروين

  • Powered by Blogger

    اشتراک در
    پست‌ها [Atom]